Loods 24 en de Fenixloodsen: van pakhuizen tot stadscultuur
Stel je voor: een meterslang, robuust betonnen gebouw aan de Maas. Ooit was het een plek vol koffers, hoopvolle verhalen en vertrekkende migranten.
Vandaag is het een broedplaats voor kunst, design en een nieuw museum over migratie.
De Fenixloodsen in Katendrecht zijn meer dan alleen historische pakhuizen; ze zijn een symfoon van verleden en heden. In dit verhaal duiken we in de transformatie van deze giganten, van zwaar industrieel erfgoed tot een levendige hotspot in Rotterdam.
Van San Francisco naar Katendrecht
Het verhaal begint in 1923. De Fenixloodsen, oorspronkelijk gebouwd als San Franciscoloods, waren een logistiek hoogstandje voor de Holland-Amerika Lijn (HAL).
Deze loodsen werden ontworpen door architect C.N. van Goor en gebouwd als opslag voor de spullen van migranten die per schip naar de Verenigde Staten vertrokken. De naam was een eerbetoon aan de populaire route naar San Francisco. De schaal was indrukwekkend: 360 meter lang en 55 meter breed.
Destijds was dit een van de grootste loodsen ter wereld. Het gebouw was een symbool van bedrijvigheid en hoop.
De oorlog en de wederopbouw
Helaas brak de Tweede Wereldoorlog een einde aan deze vredige bedrijvigheid. In 1944 werd het gebouw zwaar getroffen door bombardementen. De kades werden opgeblazen en het midden van de loods stortte in. Na de oorlog was er werk aan de winkel.
Tijdens een grote verbouwing in 1954 werd het gebouw herbouwd en gesplitst in twee delen. Zo ontstonden de twee huidige loodsen: Fenix I en Fenix II. De naam Fenix, verwijzend naar de mythische vogel die uit zijn as herrijst, bleek later meer dan toepasselijk.
De bouwtechnische uitdaging: een stukje erfenis
Als je vandaag door de Fenixloodsen loopt, voel je de geschiedenis. Maar die geschiedenis brengt uitdagingen met zich mee.
De originele constructie uit 1923 bestond uit zware betonnen spanten. Na de oorlogsslachtingen en de herbouw in 1954 ontstonden er complexe problemen met de fundering.
De Tornado en de techniek
Door verschillende stijfheden in de oude en nieuwe delen gingen de loodsen ongelijk zetten. Delen van het gebouw stonden niet meer waterpas. Voor de restauratie was dit een serieus pijnpunt. De oplossing?
Ingrijpende constructieve herstelwerkzaamheden waarbij precisie het sleutelwoord was. Een van de meest opvallende ingrepen was de bouw van de ‘Tornado’. Dit is een loopbrug die de bezoekers naar een observatiedek leidt. Om te voorkomen dat dit nieuwe gewicht de oude betonstructuur zou beschadigen, werd de brug geplaatst op een speciale betonnen tafelconstructie.
Om de stabiliteit verder te garanderen, werden er op cruciale plekken diagonale wapeningsstaven (met een diameter van 32 millimeter) in de bestaande constructie geboord.
Ook de liften werden losgekoppeld van het casco via een zaagsnede, zodat trillingen niet overgedragen zouden worden op het historische beton. Het was een precisiewerkje van de bovenste plank.
Van pakhuis tot museum: de grote transformatie
In 2015 begon het echte werk. Fenixloods II werd getransformeerd tot Fenix, een museum over migratie.
Dit project is een initiatief van Stichting Droom en Daad, in samenwerking met de wereldberoemde architecten van MAD Architects. Het doel was helder: behoud het industriële verleden, maar creëer een open, toegankelijke plek voor de toekomst.
Het project kreeg vorm onder leiding van EGM architecten (detailengineering), Bureau Polderman (restauratie) en IMd raadgevende Ingenieurs (constructie). De aannemer Dura Vermeer Bouw Heyma zette de schop in de grond, terwijl Vogel het betonherstel voor zijn rekening nam. Het resultaat is een gebouw van ongeveer 16.000 m2 vol kunst en cultuur. De financiering kwam van de gemeente Rotterdam, Woonstad Rotterdam en Dura Vermeer. De kwaliteit van het project bleef niet onopgemerkt: in 2019 wonnen Stichting Droom en Daad en MAD Architects de Ranald MacDonald Prijs, een erkenning voor hun bijdrage aan de stad, die net als ons maritieme oorlogsverleden diep verweven is met de haven.
Architectuur met flair en respect
Het ontwerp van MAD Architects is een eerbetoon aan het verleden zonder in nostalgie te blijven hangen. De bestaande betonnen structuur is het hart van het design.
Het interieur is open, licht en ruimtelijk, waardoor de enorme afmetingen van de loods optimaal worden benut.
De Tornado fungeert niet alleen als technisch hoogstandje, maar ook als een blikvanger die bezoekers door het gebouw leidt. Bovenop de loods zijn moderne loftappartementen gebouwd, ontworpen in een minimalistische stijl. Deze bieden een uniek woongenot met uitzicht over de Rijnhaven en de stad.
Projectgegevens in een notendop
Om de omvang van deze operatie duidelijk te maken, hier de belangrijkste cijfers en namen op een rij:
- Project: Fenix (Fenixloods II)
- Opdrachtgever: Stichting Droom en Daad
- Architect: MAD Architects
- Uitwerkend architect: EGM architecten
- Restauratiearchitect: Bureau Polderman
- Constructeur: IMd raadgevende Ingenieurs
- Aannemer: Dura Vermeer Bouw Heyma
- Betonherstel: Vogel
- Oppervlakte: 16.000 m2
- Oplevering: 2025
De omgeving: Katendrecht en de Rijnhaven
De locatie van de Fenixloodsen is net zo fascinerend als het gebouw zelf.
Ze liggen aan de zuidzijde van de Rijnhaven, een gebied dat de laatste jaren een enorme opwaardering heeft ondergaan. De voormalige laad- en loskade draagt de naam Paul Nijghkade, vernoemd naar Paul Nijgh, commissaris van de HAL van 1933 tot 1949. Het huidige post- en bezoekadres is Veerlaan, maar de uitstraling van het gebouw blijft die van een monumentaal havenpakhuis.
De combinatie van de historische betonstructuur en de moderne invulling maakt Fenix tot een plek waar de stadsgeschiedenis letterlijk voelbaar is. Ontdek ook de industriële historie via een vaarroute naar de RDM-werf.
Conclusie: Een nieuw hoofdstuk voor een icoon
De Fenixloodsen zijn meer dan alleen oude pakhuizen. Ze zijn een bewijs van veerkracht.
Van zwaar bombardement tot industriële gigant, en nu tot een bruisend centrum voor kunst en cultuur. De transformatie laat zien hoe je historisch erfgoed kunt behouden zonder in te leveren op modern comfort en functionaliteit. Met de komst van het museum over migratie keert het verhaal van vertrek en aankomst terug op de plek waar ook het iconische Hotel New York ooit begon.
De loodsen staan weer bol van de energie, wachtend op nieuwe verhalen.
Voor wie van architectuur, geschiedenis of gewoon een mooie wandeling door Rotterdam houdt, is een bezoek aan Fenix een absolute aanrader.
Veelgestelde vragen
Wat was het Fenix-gebouw vroeger?
Het Fenix-gebouw, oorspronkelijk de San Franciscoloods, was in 1923 een indrukwekkende logistieke faciliteit voor de Holland-Amerika Lijn. Het was een van de grootste loodsen ter wereld, ontworpen door architect C.N. van Goor en gebouwd om passagiersartikelen voor migranten op te slaan op weg naar de Verenigde Staten.
Wat is de geschiedenis van de Fenixloodsen in Rotterdam?
De Fenixloodsen in Rotterdam hebben een rijke geschiedenis, die begon in 1923 als de San Franciscoloods. Na de Tweede Wereldoorlog werden ze herbouwd en gesplitst in Fenix I en Fenix II. De naam ‘Fenix’ verwijst naar de mythische vogel die uit de as herrijst, passend bij de wederopbouw en transformatie van dit historische gebouw.
Wie is de ontwerper van Fenix in Rotterdam?
Het Fenix-museum in Rotterdam is ontworpen door de Chinese architect Ma Yansong, werkzaam onder het label MAD Architects.
Wat is Fenix 2 in Rotterdam?
Hij staat bekend om zijn innovatieve en ecologisch verantwoorde ontwerpen, en dit museum is zijn eerste cultuurgebouw in Europa, waarin hij natuurlijke vormen en groen integreert. Fenix II Loods is een gerenoveerde loods die nu een culturele bestemming is. Architect Ma Yansong heeft een uniek observatiedek bovenop de loods ontworpen, dat een trap, kunstwerk en een beleving combineert.
Binnen de loods bevinden zich verschillende culturele instellingen. De restauratie van de Fenixloodsen was complex vanwege de fundering, die na de oorlogsslachtingen en herbouwproblemen vertoonde.
Welke technische uitdagingen waren er bij de restauratie van de Fenixloodsen?
De originele constructie uit 1923, bestaande uit zware betonnen spanten, zorgde voor ongelijkzetting van het gebouw.
Om dit te corrigeren, werd de ‘Tornado’ gebouwd, een loopbrug die op een speciale betonnen tafelconstructie werd geplaatst.